Dịch bệnh COVID và khủng hoảng tài chính

Hồ Chí Minh 29/3/2020

Thời điểm tôi ngồi viết bài viết này là thời điểm cả Việt Nam và thế giới – hay có thể nói là cả loài người đang đứng trước một cuộc chiến. 2020, đánh dấu bằng việc bắt đầu 1 đại dịch về đường hô hấp với tên gọi chính thức là COVID-19. Tôi sẽ không nói quá nhiều về ảnh hưởng quá lớn của nó với xã hội – bên dưới là bảng số liệu mà tôi nghĩ sẽ nói lên tất cả.

Đại dịch sẽ còn chưa dừng lại, và đến giờ cũng chưa ai dám nói khi nào nó sẽ dừng lại. Hiện tại mỗi người chỉ có thể chung tay bằng việc ở nhà – thực hiện “social distance”, một phương thức mà có lẽ nếu không có đại dịch chắc sẽ không có nhiều người dùng đến. Cầu mong cho bệnh dịch sớm qua đi.

Ngoài sức khỏe, kinh tế là điều mà đại dịch đã và sẽ tàn phá khi nó đi qua, cơn đại dịch này cũng mang đến những khoảng lặng, không chỉ cho con người mà còn cho cả thế giới và cho cả tôi.  Bệnh dịch là 1 phép thử, là 1 thử thách cho con người không chỉ liên quan đến sức khỏe, công việc mà còn là các kế hoạch và là phép thử cuộc đời. Đâu đó tôi thấy, cuộc đời con người đôi lần cũng phải đối mặt với các thử thách lớn vậy hãy xem đại dịch này như 1 thử thách để mình có thể nhìn nhận và “chỉnh sửa” cuộc đời của mình.

Tôi may mắn không bị ảnh hưởng nhiều lắm so với bạn bè ở các lĩnh vực khác về công việc. Tôi nhìn thấy bạn bè nhiều người phải giảm việc, giảm lương, có người còn có khả năng không còn công việc. Không còn công việc đồng nghĩa với việc không có lương, thu nhập và nghĩa là bạn không chỉ chống chọi dịch hiện tại mà còn phải đương đầu với cuộc sống tiếp theo sau nó 1 cách khó khăn hơn. Tôi may mắn hơn, nhưng với tôi việc 1 lúc nào đó bạn sẽ rơi vào 1 cuộc Khủng Hoảng Tài Chính là điều rất có thể, nó là 1 biến cố rất dễ xảy ra và bạn cần thực sự phải chuẩn bị cho nó. Tôi có đọc 1 vài bài báo, và tổng hợp để mọi người cùng đọc, cách xử lý khủng hoảng thế này, tôi hi vọng nó sẽ có ích cho mọi người

1- Bạn cần xem lại/ thực hiện danh sách chi tiêu:

• Nếu trước đây bạn có thể không quá chặt chẽ với việc chi tiêu thì đây là lúc bạn từ bỏ thói quen chi tiêu theo quán tính, bạn nên chuẩn 1 kế hoạch những thứ cần tiêu tiền và phải làm theo nó. Nếu bạn lên kế hoạch, 1 tuần đi siêu thị 1 lần với hóa đơn 1 triệu. Bạn chỉ có thể đi đúng 1 lần và tiêu như thế hoặc ít hơn. Bạn sẽ không “nghĩ” mà bạn “làm theo” nó. Thay vì đi siêu thị vì bạn cảm thấy cần mua vài thứ, hãy đảm bảo rằng bạn có đúng chính xác danh sách đó trước khi bước vào.
• Cắt mọi chi tiêu mà bạn nghĩ bạn có thể làm được. Tôi ví dụ: Bạn sẽ đi xe máy thay vì dùng Grab. Giảm tốc độ gói internet xuống, giảm gói cước điện thoại. Hạn chế order đồ ăn mà tự nấu, thử ăn 1 trong 3 bữa của ngày đơn giản hơn bình thường, sử dụng các đồ nội địa thay đồ cao cấp cho cùng 1 chức năng vv..

2- Chuẩn bị “quỹ khẩn cấp”:

• Ngay từ khi đi làm, tôi đã nghĩ mình cần phải chuẩn bị khoản tiền này. Đây là khoản tiền để giúp bạn “tồn tại” qua giai đoạn khó khăn, “quỹ khẩn cấp” phải đảm bảo sẽ giúp bạn trang trải chi phí sau: Tiền thuê nhà (hoặc tiền lãi vay nếu bạn vay mua nhà), Tiền ăn, Tiền xăng, Tiền điện thoại/ internet, Tiền điện và thêm 20% cho những vấn đề khác (tiền sửa xe, bảo hiểm vv…)
• Đa phần lời khuyên là bạn nên để dành 6 tháng nhưng tôi nghĩ tốt nhất vẫn là 8 tháng. Bạn nên xem việc tiết kiệm cho quỹ khẩn cấp là điều ưu tiên cao nhất ngay khi bạn bắt đầu có một công việc kiếm ra thu nhập. Với mỗi người, mỗi mức thu nhập từ thấp đến cao sẽ có 1 khoảng thời gian riêng của mình để tiết kiệm: Một số người có mức thu nhập tốt, sẽ chỉ cần 1 năm nhưng tôi nghĩ nếu bạn xem nó như là  ưu tiên hàng đầu (trên các quỹ khác như: mua nhà, du lịch, làm kinh doanh vv..) thì sẽ không quá 3 năm thu nhập: 36 tháng để sống 6 tháng, bạn để cần để dành 10% thu nhập 1 tháng (1 tháng chỉ tiêu khác 1 tháng thu nhập nhé)

3- Tăng cường thu nhập của bạn:

• Mất công việc chính không có nghĩa rằng bạn không còn cơ hội để gia tăng thu nhập phụ, hãy nghĩ 1 số cách làm tăng cường thu nhập phụ: Cho thuê bớt 1 căn phòng trong nhà của bạn, làm 1 công việc freelancer, làm 1 vài công việc như nấu ăn vv…
• Tuy nhiên hãy lưu ý, đây là thu nhập phụ – bạn duy trì nó trong 1 khoảng thời gian ngắn trong lúc tìm 1 công việc chính. Nên hãy cân nhắc các việc làm tự do, bán thời gian đừng quá tập trung để biến thành công việc chính
• Tận dụng các khoản trợ cấp thất nghiệp mà bạn có thể, bạn đã làm việc chăm chỉ để đóng thuế vậy bạn có quyền được hưởng những quyền lợi đi kèm với nó và trợ cấp thất nghiệp là 1 phần đó.

4- Thanh toán các khoản nợ nần:

• Nếu bạn có thời gian chuẩn bị cho việc “mất việc” bạn nên tính toán để có thể thanh toán các khoản nợ nần trước khi nghỉ hoặc chuyển qua các khung thời gian trả nợ dài hơn với lãi suất tháng thấp hơn
• Các khoản nợ như thẻ tín dụng cần được loại bỏ sớm, đặc biệt từ bỏ thói quen sử dụng thẻ tín dụng ghi nợ (credit) – nên chuyển sang dùng debit. Tốt nhất là bạn nên sử dụng tiền mặt và “không đụng chạm” vào thẻ tín dụng (cất hẳn nó đi)

5- Thích nghi và chuẩn bị tinh thần:

• Dù muốn dù không, khi bạn nghĩ đến việc bạn sẽ thất nghiệp, cũng sẽ có lúc bạn trải qua nó, tốt nhất bạn nên chuẩn bị  và sẵn sàng đón nhận nó. Hãy tập thích nghi dần bằng việc cắt giảm các chi tiêu dần, lên kế hoạch kỹ lưỡng
• Hãy tìm đến người thân của mình, không có gì đáng xấu hổ nếu bạn chia sẽ và tìm sự giúp đỡ. Con người luôn có những lúc như vậy. Người ta vẫn nói: Sông có khúc mà người thì có lúc

6- Tích cực và tăng cường các mỗi quan hệ:

• Tinh thần tích cực luôn là ngọn đèn để bạn đi qua những ngày giông bão. Càng tích cực bao nhiêu bạn sẽ nhìn thấy nhiều cơ hội bấy nhiêu
• Bạn mất việc không có nghĩa là bạn sẽ không còn cơ hội tìm ra công việc thứ 2, hãy tăng cường tìm kiếm các mối quan hệ khác để giúp mình tìm kiếm 1 công việc mới tốt hơn bạn nhé

Bên cạnh việc thay đổi các thói quen chi tiêu, sao bạn không thử thay đổi lối sống của mình – hãy nhớ: Sống tiết kiệm hơn không phải là sống khổ hơn mà là sống đơn giản hơn để bạn không lệ thuộc và có nhiều sự tự do trải nghiệm hơn.

Một điều tôi hay làm và áp dụng trong cuộc sống để có thể có một cuộc sống chất lượng nhưng vẫn tiết kiệm là sống đơn giản. Nhiều khi bạn không cần phải luôn luôn đáp ứng nhu cầu bản thân, đôi lúc bạn chỉ cần hạ tiêu chuẩn đó xuống lại hay hơn. Tôi sẽ liệt kê 1 vài điều bạn có thể làm:

• Thay vì vào phòng gym hãy tiết kiệm và tìm đến các môn thể thao ngoài trời, rẻ tiền hơn, bạn được hít thở khí trời (nếu khu nhà bạn không có công viên, hãy di xe máy đến 1 nơi vắng nào đó): Chạy bộ, đạp xe hoặc có thể tập bộ môn về xà đơn tại các công viên. Chi phí này có thể giúp bạn tiết kiệm 300K-500K/ tháng mà lại hiệu quả hơn
• Ăn uống: Thay vì ra ngoài/ order ăn các món nặng nề, thì ăn các món nhẹ nhàng đơn giản cơ thể thoải mái, bạn tiết kiệm thời gian hơn mà lại không tốn chi phí nhiều. Hãy áp dụng cách này cho 1 trong 3 bữa ăn trong ngày của bạn. Tôi hay ăn sáng bằng sữa chua và ngũ cốc, hoặc 1 cái bánh bao (menu đơn giản). Tối có thể ăn 1 món canh hoặc 1 món rau cuốn đơn giản
• Hoạt động giải trí:  Bạn có quyền chọn lựa giữa bar/ tiệc tùng giữa xem phim, nấu ăn, board game. Đương nhiên mỗi loại hình giải trí mang lại 1 trải nghiệm khác nhau nên cũng không thể thay thế hoàn toàn lẫn nhau, nhưng rõ ràng bạn có thể chọn dành phần lớn thời gian của mình cho nhóm hoạt động nào.
• Xã hội hiện đại mang đến cho người nhiều lối sống tiện nghi, nhưng nó cũng là 2 mặt. Mặt tiện lợi, tích cực thì chắc ai cũng biết vì đó là kinh doanh nên khi làm gì người ta cũng quảng cáo, PR cho cái tốt, cái tích cực nhưng chả ai phân tích cái tiêu cực nên không ai biết. Tôi sẽ nói về 1 vài điều “tiêu cực” 1 tý để bạn nhìn nhận thêm. Ví du 1 trong rất nhiều thứ: Bạn có dịch vụ giao đồ ăn tận nhà rất tiện lợi trong những ngày WFH nhưng bạn có biết rằng:
  • Bạn sẽ tốn nhiều tiền hơn cho món ăn vì thường bạn sẽ được khuyến khích ăn COMBO, ăn nhiều ưu đãi lớn, ăn các món hấp dẫn trên hình
  • Bạn sẽ tốn phí dịch vụ vận chuyển (làm gì có ai làm không cho ai cái gì).
  • Bạn trở nên lười hơn vì ít vận động (người ta mang đến tận nơi, không phải nấu nướng, không phải rửa chén) – cơ thể bạn sẽ kém khỏe mạnh vì thiếu vận động.
  • Bạn “chăm” làm hơn – tập trung nhiều thời gian cho công việc thay vì tự nấu cho mình
  • Bạn mất đi khoảng thời gian kết nối với gia đình, bạn bè thông qua việc nấu ăn (rõ ràng người ta không kết lúc thông qua lúc làm việc)
  • Bạn gây lãng phí nhiều hơn – bạn dùng đồ nhựa, bạn dùng quá nhiều muỗng nĩa, gia vị không cần
  • — bạn có thể nói bạn tiết kiệm nhiều thời gian, nên bạn sẽ làm tiền nhiều hơn. Đúng nhưng hãy nhớ bạn kiếm nhiều nhưng bạn cũng đang tiêu nhiều hơn, bạn kiếm nhiều nhưng rồi có những giá trị không đo được bằng tiền như sức khỏe, kỹ năng nấu ăn, cơ hội gắn kết gia đình, cơ hội được sống chậm lại. Vậy bạn có nghĩ rằng bạn sẽ chọn điều gì. (Tôi không nói dịch vụ giao hàng là không tốt, đương nhiên là rất tốt trong 1 số trường hợp, nhưng tôi muốn đưa ra cho bạn thấy, nếu không dùng dịch vụ đó thì cũng có những điểm tốt khác và nếu bạn thực sự có thời gian và muốn tiết kiệm thì có thể hạn chế dùng dịch vụ này lại là tốt, còn nếu trường hợp khác (như tôi vẫn có lúc dùng) thì nên tận dụng nó để tiết kiệm thời gian.

Tiền quan trọng, và nó luôn đúng. Nhưng nếu bạn có thể làm cho mình bớt lệ thuộc vào tiền thì bạn sẽ giảm tầm quan trọng của nó với bạn. Tiền ở đây tôi không nói về tiền tệ trong kinh doanh buôn bán mà là sự ham muốn, nhu cầu vật chất của chúng ta. Có 1 vòng lặp luẩn quẩn là chúng ta cố gắng kiếm nhiều tiền, mua nhiều thứ, rồi lại phải tìm cách xử lý nhiều thứ, rồi lại kiếm nhiều tiền hơn, mua nhiều thứ hơn rồi lại xử lý nhiều thứ hơn. Mỗi vòng lặp xảy ra, nó không chỉ tốn nhiều nỗ lực và công sức nhưng nó cũng tốn thời gian của chúng ta. Bạn có quyền chọn lặp vòng lặp đó nhiều lần rồi chết, hoặc bạn có thể giảm (rất khó để bỏ) số vòng lặp đó để sống thư thái hơn, cân bằng hơn và có nhiều thời gian trải nghiệm cuộc sống này thực sự hơn.

Cuối cùng: Bị mất việc, nghỉ việc, hoặc rơi vào 1 tình huống khó khăn về mặt kinh tế có thể là 1 trải nghiệm tồi tệ, thậm chí ngay cả khi bạn đã lên tinh thần cho nó. Tiền không là tất cả, nhưng rất nhiều thứ phải dùng tiền để mua. Tuy nhiên, hãy luôn nhớ rằng, bạn không thể thay đổi được tình huống nhưng bạn có thể thay đổi được cách đón nhận đó. Mọi sự việc xảy ra có thể là thảm họa nhưng cũng có thể là 1 cánh cửa mở ra 1 cơ hội mới. Có thể sau này, điều này đến với tôi, tôi sẽ đọc lại bài viết này và chọn cho mình nhìn nhận nó như một cơ hội. Có thể lúc đó tôi đã có 1 gia đình, có 1 áp lực lo toan nhiều hơn bây giờ nhưng tôi cũng biết rằng đằng sau mỗi điều xấu xảy ra là 1 cơ hội mới sẽ đến. Hoàng hôn báo hiệu màn đêm sẽ đến, nhưng nó cũng báo hiệu rằng bình mình cũng đang tới.